Τι σημαινει να εισαι γυναικα, σημερα;

Τρίτη, 10/10/2017

 

Ένα ντοκιμαντέρ θα επιχειρήσει, μέσα από χιλιάδες συνεντεύξεις, να βρει την απάντηση.

«Δεν έχω γνωρίσει κανέναν άνθρωπο που να μοιάζει με οποιονδήποτε άλλο. Είμαστε όλοι τόσο, μα τόσο μοναδικοί». Η φράση είναι κλισέ, όχι όμως όταν ακούγεται από το στόμα της δημοσιογράφου/σκηνοθέτιδας Anastasia Mikova, μίας νεαρής γυναίκας που έχει ήδη στη φαρέτρα της το συγκλονιστικό Human: Το ντοκιμαντέρ που επιχείρησε να απαντήσει στο ερώτημα «τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος» μέσα από 2.000 συνεντεύξεις ανθρώπων από όλο τον κόσμο και κυκλοφόρησε το 2015 συστήνοντάς μας σε ένα νέο στυλ δημοσιογραφίας. Λίγο πριν επισκεφτεί τη χώρα μας για να μιλήσει στο ελληνικό κοινό για την εμπειρία της και τις γυναίκες που έχει συναντήσει για το νέο της εγχείρημα, Woman, η Anastasia μιλάει στη ΓΥΝΑΙΚΑ με πάθος για το project που της άλλαξε τη ζωή και τα μαθήματα που έχει να μοιραστεί με όλους μας.

 

mikova_04
H Anastasia Mikova και ο Yann Arthus-Bertrand. 

 

–Εδώ και χρόνια ταξιδεύεις σε όλο τον κόσμο μιλώντας με ανθρώπους. Τι σε έκανε να τα εγκαταλείψεις όλα για να το κάνεις;
Ήμουν για αρκετά χρόνια αρχισυντάκτρια στο Η γη από πάνω, με παρουσιαστή τον Yann Arthus-Bertrand, με τον οποίο ταξιδέψαμε σε όλο τον κόσμο γνωρίζοντας ανθρώπους και τόπους. Όταν η εκπομπή σταμάτησε, έκανα δικά μου ντοκιμαντέρ, εστιάζοντας πάντα σε κοινωνικά θέματα, όπως η μετανάστευση και η βία κατά των γυναικών. Δύο χρόνια μετά, ο Yan με πήρε τηλέφωνο και μου είπε «ετοιμάσου, θα κάνουμε κάτι που δεν έχει ξαναγίνει». Δεν υπήρχε πλάνο, σενάριο, τίποτα. Ξεκινήσαμε με ένα κομμάτι χαρτί, στο οποίο ο Yan είχε γράψει «Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος, στη γη, τώρα; Τι μας ενώνει, τι μας χωρίζει;» Το κείμενο τελείωνε με τη φράση «μόνο η αγάπη θα μας σώσει». Έτσι αρχίσαμε το Human, το 2012. Όταν ξεκίνησα τις συνεντεύξεις, κατάλαβα ότι δεν μπορείς ούτε να φανταστείς τις ιστορίες που θα σου πει ένας άνθρωπος αν απλώς του αφιερώσεις χρόνο. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο δυνατή από οποιαδήποτε ιστορία ή ρεπορτάζ θα έγραφα πάνω σε κάποιο θέμα και, όπως καταλαβαίνεις, δεν μπορώ μετά από αυτή την εμπειρία να γυρίσω σε ένα γραφείο!

 

–Τώρα έχει έρθει η σειρά του Woman. Πότε θα είναι έτοιμο;
Κάθε project μας διαρκεί 3-4 χρόνια, από τα οποία τα δύο αφιερώνονται σε συνεντεύξεις χιλιάδων ανθρώπων. Το Woman υπολογίζουμε ότι θα κυκλοφορήσει τον Μάιο του 2019, θέλουμε να προλάβουμε το Φεστιβάλ των Καννών.

 

–Γιατί Woman και όχι Man ή Child;
Όταν φιλμάραμε το Human, μας ξάφνιασε ο τρόπος που βλέπουν οι γυναίκες τα πράγματα. Όχι καλύτερα ή χειρότερα, αλλά διαφορετικά. Οι ερωτήσεις μας είναι προσωπικές, πρέπει να απαντάς με το «εγώ». Οι άνδρες το έκαναν πολύ εύκολα αυτό, ενώ οι γυναίκες γύριζαν συνέχεια στο «εμείς». Τους εξηγούσα ότι την ώρα που μιλούν δεν βλέπουμε κανέναν άλλο στο κάδρο, οπότε είναι λάθος να χρησιμοποιούν πληθυντικό. Εκείνες όμως ήθελαν να μιλήσουν για την οικογένειά τους, τα παιδιά τους, την κοινότητα. Δεν ήταν σύμπτωση, δεν επρόκειτο για πέντε - δέκα συνεντεύξεις, αλλά εκατοντάδες, σε 70 χώρες! Είδαμε επίσης, με μεγάλη έκπληξη, πως οι γυναίκες είναι πια έτοιμες να μιλήσουν για τον εαυτό τους. Πριν από δέκα, είκοσι χρόνια ήταν πολύ επιφυλακτικές, σκέφτονταν τι θα πουν οι άλλοι, ο άνδρας, τα παιδιά τους. Τώρα, ακόμη και στην πιο απομακρυσμένη γωνιά του Μπαγκλαντές με έπιαναν από το μανίκι και μου έλεγαν «θέλω να μιλήσω, να πω την ιστορία μου». Οι γυναίκες είναι πλέον έτοιμες να εκφραστούν και το internet έχει βοηθήσει πολύ σε αυτό. Μπορεί να ζεις στην άκρη του κόσμου, αλλά με κάποιον τρόπο μαθαίνεις τι γίνεται σε άλλες χώρες και δεν περιμένεις πια υπομονετικά να αλλάξει η κατάσταση στη χώρα σου για την επόμενη γενιά. Δεν μπορούσαμε να απέχουμε από αυτό το κίνημα που βλέπουμε να μορφοποιείται σιγά σιγά, έπρεπε να το καταγράψουμε, να το αναδείξουμε.

 

mikova_01
Ρουάντα

 

–Ποιες γυναίκες σε έχουν γαλουχήσει;
Tο Woman θα μπορούσε να ονομαστεί και Mother! Όποιες ερωτήσεις και να κάνεις, όλοι σε κάποια φάση μιλούν για τη μητέρα τους. Είτε ήταν μία υποστηρικτική μαμά είτε το αντίθετο, είναι το σημείο αναφοράς για όλους, κι εγώ φυσικά δεν αποτελώ εξαίρεση. Θαυμάζω πολλές γυναίκες, αλλά η κυρίαρχη φιγούρα στη ζωή μου είναι η μητέρα μου, ο άνθρωπος που μου έλεγε ότι δεν υπάρχουν όρια σε αυτά που μπορώ να κάνω. Όταν ήθελα να γίνω μπαλαρίνα και οι δάσκαλοι μου έλεγαν ότι είμαι βαριά, εκείνη μου είπε «δείξε μου ποιος στο είπε αυτό να τον πλακώσω, έχουν στα χέρια τους την καλύτερη μπαλαρίνα του κόσμου».


–Τι γίνεται με τον γυναικείο ανταγωνισμό;
Έχω μιλήσει με προέδρους, CEOs των μεγαλύτερων επιχειρήσεων, αθλήτριες. Ο χειρότερος εχθρός μας είναι οι άλλες γυναίκες. Για χιλιάδες χρόνια δεν μπορούσαμε να φτάσουμε ψηλά, όταν λοιπόν φτάσεις εκεί, νομίζεις ότι δεν υπάρχει χώρος για δύο ή περισσότερες γυναίκες. Την ίδια ώρα, σε χώρες όπου η θέση της γυναίκας είναι ακόμη δυσμενής, οι νέες κοπέλες μπαίνουν σε ξένες οικογένειες για να παντρευτούν και δέχονται βία και καταπίεση. Το θέμα είναι πως αυτή η κοπέλα θα κάνει τα ίδια στη νύφη της, μεθαύριο. Και στις δύο περιπτώσεις, οι άνδρες δεν χρειάζεται να κάνουν τίποτα, παρά μόνο να μας παρακολουθούν να μαχόμαστε η μία την άλλη.

 

mikova_02Ιαπωνία

 

–Τι σε ξάφνιασε στις συνεντεύξεις;
H εσωτερική δύναμη των γυναικών. Γνώρισα τη Νόρμα Μπαστίντας, μία γυναίκα που είχε υποστεί σεξουαλική κακοποίηση από τον παππού της, όταν ήταν δώδεκα ετών, και όταν στα 17 της πήγε στην Ιαπωνία για να ξεφύγει και να γίνει μοντέλο, έπεσε στα κυκλώματα ανθρώπινου εμπορίου. Αυτή η γυναίκα κάποια στιγμή, ενώ η ζωή της ήταν κατεστραμμένη και είχε καταφύγει στο αλκοόλ, άφησε το μπουκάλι κι άρχισε να τρέχει. Σήμερα είναι διάσημη αθλήτρια και μου είπε πως κάθε φορά που αφηγείται την ιστορία της χάνει όλη της την ενέργεια, υποφέρει, αλλά νιώθει υποχρεωμένη να τη μοιραστεί για να βοηθήσει άλλες γυναίκες να μιλήσουν χωρίς τύψεις και φόβο. Στη διάρκεια της συνέντευξής μας είχε καταρρεύσει, αλλά αμέσως μετά στάθηκε όρθια, δυνατή και χαμογελαστή. Όταν βλέπω αυτές τις γυναίκες, λεπτές, ευαίσθητες, να μου μιλούν για τα πράγματα που έχουν ξεπεράσει, από καρκίνο μέχρι βία, σοκάρομαι με αυτή την εσωτερική δύναμη που κουβαλούν.

 

–Γνωρίζοντας τόσες γυναίκες, είδες πιο καθαρά τον τρόπο που το lifestyle μάς αντικειμενοποιεί;
Μίλησα με πολλές γυναίκες που πληρώνονται για την εμφάνισή τους, από την Μις Κόσμος μέχρι κι απλά κορίτσια, μοντέλα plus sized ή γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας με ιδιαίτερο look. Στις ερωτήσεις σχετικά με το πώς βλέπουν οι ίδιες τον εαυτό τους, όλες έλεγαν «η εσωτερική μου ομορφιά είναι που μετράει, νιώθω όμορφη από μέσα κι αυτό αντανακλάται, μπλα μπλα...» Είναι πολύ αστείο αυτό όταν σου το λέει μία γυναίκα που πραγματικά προσέχει την εμφάνισή της και κάνει πολλά πράγματα για να είναι όμορφη, ακόμη και πλαστικές επεμβάσεις. Είναι πολύ δύσκολο για εκείνες να πουν «θέλω να είμαι όμορφη γιατί το χρειάζομαι για τη δουλειά μου», ελάχιστες το παραδέχτηκαν. Οπότε για μένα το ζήτημα δεν έχει να κάνει με την αντικειμενοποίηση από την κοινωνία, αλλά με το τι κάνουμε εμείς με αυτήν. Γιατί η προσπάθειά μας να είμαστε όμορφες μας προκαλεί ενοχές; Αυτό που θέλουμε, λοιπόν, να κάνουμε με το ντοκιμαντέρ είναι να βάλουμε έναν καθρέφτη μπροστά από τις γυναίκες και να τις φέρουμε αντιμέτωπες με αυτά που κάνουν και λένε οι ίδιες και, κυρίως, το γιατί.

 

mikova_03
Ναμίμπια

 

–Είμαστε όλες έτσι;
Όχι βέβαια! Υπάρχουν κι εκείνες οι σπάνιες περιπτώσεις όπου την ώρα της συνέντευξης βιώνω μία απόλυτη ειλικρίνεια που με κολλάει στον τοίχο. Μίλησα με μία πανέξυπνη κι επιτυχημένη γυναίκα από την Αμερική, που έχει υπάρξει και σύμβουλος του Al Gore. Παρά τις περγαμηνές της, την καταξίωση που απολαμβάνει και την εξέχουσα θέση που κατέχει, όταν άρχισα να τη ρωτάω αν νιώθει όμορφη, μου είπε πως κάθε φορά που μπαίνει σε ένα δωμάτιο, αντί να σκεφτεί ότι είναι ο πιο έξυπνος άνθρωπος εκεί μέσα, το μόνο που έχει στο μυαλό της είναι αν ο κώλος της δείχνει μεγάλος κι αν τους φαίνεται κοντή. «Ξέρεις», μου είπε, «η μαμά μου μου έλεγε πάντα “εμείς οι Eβραιοπούλες έχουμε μεγάλο πωπό, δεν είμαστε όμορφες, αλλά έξυπνες”».

 

–Τι σου έχει προσφέρει αυτή η δουλειά;
Κάθε φορά που κάθομαι απέναντι σε μία γυναίκα, σκέφτομαι «τι θα μάθω, σήμερα;» Όλες τους με διαμορφώνουν, καθημερινά. Ξέρεις τι έχω μάθει; Δοκιμάσαμε τον τρόπο των ανδρών για τόσες χιλιάδες χρόνια και είδαμε ότι δεν δουλεύει. Γιατί να μη δοκιμάσουμε έναν άλλο τρόπο, να δούμε αν θα τα καταφέρουμε; Δεν θέλουμε με το Woman να αφήσουμε τους άνδρες απέξω, αλλά επιχειρούμε να εστιάσουμε, για μία φορά, στις γυναίκες και σε αυτόν τον διαφορετικό τρόπο σκέψης που φέρνουν στον κόσμο.

 

Στην κεντρική φωτογραφία: Η Anastasia Mikova στα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ Woman, στη Ναμίμπια. Μπορεί οι τελικές εικόνες από τις συνεντεύξεις να είναι σαν να έχουν γυριστεί σε στούντιο με μαύρο φόντο, όμως τα γυρίσματα έγιναν στον τόπο κατοικίας γυναικών σε 70 διαφορετικές χώρες.

Κείμενο: Ελένη Παπαϊωάννου

Tags: