Η παράνομη κόρη του Πικάσο

Δευτέρα, 08/01/2018

 

Μια έκθεση στην Gagosian στο Παρίσι ανατρέχει στη σχέση του Pablo Picasso με τη μεγαλύτερη κόρη του, Maya, καρπό του έρωτά του με την κατά πολύ νεότερή του Marie-Thérèse Walter.

Ο Pablo Picasso αντίκρισε για πρώτη φορά τη Marie-Thérèse Walter καθώς έβγαινε από ένα σταθμό του μετρό στο Παρίσι. Τον μαγνήτισε. Ήταν μόλις δεκαεπτά ετών, ξανθιά, με εκρηκτικό ταπεραμέντο και αθλητικό παρουσιαστικό, και εκείνος σαράντα πέντε. «Έχεις ενδιαφέρον πρόσωπο, θα ήθελα να σου κάνω το πορτρέτο. Είμαι ο Picasso», ξεστόμισε. Eκείνη, όμως, δεν είχε ιδέα από τέχνη, δεν γνώριζε ποιος ήταν. Την έσυρε σε ένα βιβλιοπωλείο για να της δείξει ένα λεύκωμα με έργα του και πολύ σύντομα κατέλαβε μια θέση στους καμβάδες και το ατελιέ του. Αρκεί να σκεφτεί κανείς πως τρεις από τις φιγούρες που απεικονίζονται στην Guernica είναι εμπνευσμένες από τη μορφή της. Η ερωτική σχέση τους ξεκίνησε σχεδόν αμέσως... «Καμία γυναίκα δεν μπορεί να αντισταθεί στον Picasso», δήλωνε η Marie-Thérèse πολλά χρόνια αργότερα σε συνεντεύξεις της. Παραδεχόταν πως ο πανούργος ζωγράφος την είχε ψυχολογικά και σεξουαλικά κατακτήσει, ενώ εκείνη αισθανόταν ευτυχισμένη και πλήρης που μπορούσε να τρέφει τις πιο σκοτεινές φαντασιώσεις του.

 

picasso07

Αριστερά: O Pablo Picasso και η Maya στα γυρίσματα του φιλμ Le mystère Picasso, Νίκαια, Ιούνιος 1955. Δεξιά: Ο ζωγράφος με τη δίχρονη κόρη του.

Ο δεσμός τους, κρυφός για περισσότερα από 8 χρόνια, αποκαλύφθηκε κάποια στιγμή από τη ζηλιάρα και ψυχολογικά ασταθή πρώτη σύζυγο του Picasso, την Ουκρανή πρώην χορεύτρια των Ballets Russes, Olga Khokhlova. Πολύ αργά, ωστόσο, για να ανατρέψει την εις βάρος της κατάσταση: η ερωμένη του Καταλανού ήταν ήδη 6 μηνών έγκυος. Η κόρη του παράνομου ζευγαριού γεννήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου του 1935 και πήρε το όνομα Maria de la Concepcion, προς τιμήν της αγαπημένης αδελφής του Picasso, Conchita, που πέθανε από διφθερίτιδα όταν εκείνος ήταν στην εφηβεία.

 

picasso01

Σπάνιο στιγμιότυπο του Picasso με τα τέσσερα παιδιά του, Paloma, Maya, Claude και Paulo, Χριστούγεννα 1953. 

 

Λίγους μόνο μήνες μετά την άφιξη του μωρού, ο αθεράπευτος γυναικάς βάζει πλώρη για άλλη αγκαλιά. Η πνευματώδης ζωγράφος και φωτογράφος της avant garde Dora Maar φαίνεται πως κάλυπτε με χαρακτηριστική άνεση το κενό της επικοινωνίας που αντιμετώπιζε o εικαστικός με τη νεαρή φιλενάδα του και έτσι άρχισε να βγαίνει μαζί της, απατώντας τη θελκτική Marie-Thérèse και βυθίζοντάς τη σε απέραντη θλίψη. Η σχέση τους θα διατηρηθεί με σκαμπανεβάσματα έως το 1941. Στη θυγατέρα του, ωστόσο, που τη φώναζαν Maya χαϊδευτικά, παραμένει πιστός. Για τα επόμενα δέκα χρόνια, η μικρή πρωταγωνιστεί στα σχέδια και τους πίνακες του διάσημου δημιουργού, ο οποίος παρατηρεί με θαυμασμό και τρυφερότητα το παιδί του να μεγαλώνει. «Είχα απλώς έναν πατέρα που ζωγράφιζε», είχε πει στο παρελθόν με αφορμή τη διοργάνωση μιας έκθεσης στο MoMA με έργα του πατέρα της, μετατοπίζοντας πολύ σωστά το ενδιαφέρον στην προσωπική σχέση που τους ένωνε και όχι στον θαυμασμό που αναντίρρητα έτρεφε για την καλλιτεχνική του πορεία.

 

picasso06

Αριστερά: Το έργο Maya à la poupée et au cheval, που απεικονίζει τη Maya, 1938. Δεξιά: Ο Picasso με τη νεογέννητη κόρη του έξω από τη μαιευτική κλινική, τον Σεπτέμβριο του 1935.

 

Στον ίδιο άξονα κινείται και η έκθεση Picasso and Maya. Father and Daughter, που παρουσιάζεται μέχρι τις 24/2/2018 στην γκαλερί Gagosian, στο Παρίσι, διερευνώντας τη σχέση πατέρα και κόρης μέσα από ζωγραφικά έργα, σχέδια, γλυπτά, φωτογραφίες, φιλμ, ποιήματα και επιστολές. «Είναι ενδιαφέρον να βλέπεις πώς αντιδρά ένας καλλιτέχνης στην παρουσία ενός παιδιού», υποστηρίζει η ιστορικός τέχνης Diana Widmaier-Picasso, κόρη της Maya και εγγονή του πρωτοπόρου δημιουργού, η οποία επιμελείται την έκθεση. Ο πατέρας του κυβισμού πεθαίνοντας στα 91 του χρόνια, το 1973, άφησε πίσω του περισσότερα από 45.000 έργα. Ανάμεσά τους, η εγγονή του έπρεπε να εντοπίσει εκείνα που υπηρετούσαν την ιστορία της. Η εκθεσιακή αφήγηση περιλαμβάνει σημαντικά έργα από το 1930 έως το 1940 – πορτρέτα της Maya και της Marie-Thérèse, γλυπτά και μικρά χάρτινα cut-outs που είχε κάνει ο ζωγράφος ειδικά για να ευχαριστήσει την κόρη του. «Η Maya ήταν η πρώτη του κόρη και καθώς έγινα και εγώ πρόσφατα μητέρα, διαπιστώνω με θαυμασμό με πόση προσοχή και τρυφερότητα έχει αποτυπώσει λεπτομέρειες, όπως τα μαλλιά. Μόνο μια μάνα θα έδινε έμφαση σε κάτι τέτοιο. Προκαλεί έκπληξη για ένα “τέρας”, όπως ο Picasso», προσθέτει η επιμελήτρια.

 

picasso03

Η Maya με στολή ταυρομάχου. 

 

Η συλλογή έργων που συνθέτει το περιεχόμενο της έκθεσης αποδεικνύει περίτρανα πως από όλα τα παιδιά του χαρισματικού ζωγράφου, η Maya είναι εκείνη που πιο συχνά ενοικεί στις δημιουργίες του, μαρτυρώντας τη χαρά και την έμπνευση που προκάλεσε στον ιδιοφυή καλλιτέχνη ο ερχομός της. Ωστόσο, η σχέση τους δεν εξελίχθηκε ομαλά μέσα στα χρόνια. Ούσα πια νεαρή γυναίκα, θυμάται πως τον έβλεπε όλο και πιο σπάνια. Η δεύτερη σύζυγος του Picasso, η Jacqueline Roque, τον είχε απομονώσει από τα παιδιά του –με μοναδική εξαίρεση τον Paulo, τον γιο που είχε αποκτήσει με την Olga Khokhlova– και αυτό επέδρασε καταλυτικά στον τρόπο που η Maya τον σκεφτόταν τα χρόνια που ακολούθησαν μέχρι τον θάνατό του. «Του είχα πει πως ο λόγος που μπορεί να γοητεύει ακόμα οφείλεται στη φήμη και στο τσεκ επιταγών του, όχι στην εμφάνισή του. Από μένα μπορούσε να δεχτεί μια τέτοια κριτική», υποστηρίζει. «Όλα αυτά τα έργα αναβιώνουν μνήμες. Μοιάζουν με μια όμορφη βιογραφία, με ένα καλογραμμένο ημερολόγιο, είναι όμως και μια βίαιη αναφορά αν πρόκειται να ανατρέξει σε αυτά ένα συγγενικό πρόσωπο του καλλιτέχνη. Δεν υπάρχει φίλτρο», επισημαίνει η Diana Widmaier-Picasso.

 

picasso04

Από πάνω αριστερά και δεξιόστροφα: H Maya και ο ετεροθαλής αδελφός της, Paulo, στις Γαλλικές Άλπεις, 1946. Ο Picasso το 1955 με τρία από τα παιδιά του, την Paloma, τη Maya και τον Claude – δεξιά στέκεται ο Jean Cocteau. Πορτρέτο της Maya, 1943.

 

Η Maya, στα 82 της πλέον, δέχθηκε, αν και με κάποιο δισταγμό, να συνεισφέρει στον όγκο των εκθεμάτων με προσωπικά ενθύμια, επιστολές και φωτογραφίες. «Πολλά από αυτά τα φωτογραφικά στιγμιότυπα δεν πίστευα καν πως υπάρχουν», αναφωνεί με ενθουσιασμό η εγγονή του Picasso. Είναι όμως κυρίως αυτές οι λήψεις από ιδιωτικές τους στιγμές που φανερώνουν την ιδιαίτερη σχέση που είχε αναπτύξει ο ζωγράφος με τη μεγαλύτερη κόρη του. Όσο για τα πορτρέτα; Παλιότερα, η Maya θεωρούσε πως ήταν ο πιο ακατάλληλος άνθρωπος για να κρίνει σε βάθος την τέχνη του πατέρα της. Δήλωνε πως ήταν πολύ δεμένη με τον ίδιο, τη μητέρα της, τα ετεροθαλή αδέλφια της για να κάνει μια αντικειμενική εκτίμηση. Σήμερα φαίνεται να έχει αλλάξει γνώμη. Και άλλωστε αυτή η οικειότητα δεν εμπόδισε ποτέ τον Picasso από το να δημιουργήσει εξαιρετικά έργα. Μια από τις μεγαλύτερες αρετές του ως πορτρετίστα, σύμφωνα με την εγγονή του, συνίστατο στο μοναδικό ταλέντο του να αιχμαλωτίζει την ουσία των ανθρώπων που πόζαραν για χάρη του. «Αντιλαμβανόταν αυτό στο οποίο θα εξελιχθείς, χωρίς εσύ να μπορείς εκείνη τη στιγμή να το διακρίνεις. Είναι σαν να στεκόσουν γυμνή μπροστά του», τονίζει και είναι κάτι που έχουν επιβεβαιώσει με δηλώσεις τους όλοι οι απόγονοι και κληρονόμοι του Picasso.

 

picasso08

O Picasso, η Μaya, η δεύτερη σύζυγός του, Jacqueline, και η κόρη της, Catherine, Κάννες 1955.


Στην κορυφή της σελίδας: Η Maya και ο Picasso, Νίκαια, 1955.

 

Photos: Zarko Vijatovic, Courtesy Gagosian. RMN-Grand Palais (musee Picasso de Paris)/Thierry Le Mage. Edward Quinn, Copyright edwardquinn.com. Archives Maya Widmaier-Ruiz-Picasso. Courtesy Gagosian. Cot Michel, Copyright RMN-Grand Palais (musee national Picasso-Paris)/image RMN_GP. Mark Shaw/mptvimages.com. Rob McKeever, Courtesy Gagosian. Copyright Succession Picasso 2017

Κείμενο: Ξένια Γεωργιάδου

Tags: