Η Ίρις Ξυλά Ξαναλάτου ξετυλίγει μισό αιώνα αφοσίωσης στην τέχνη

Παρασκευή, 02/03/2018

 

Η αναδρομική έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη με τίτλο «Άλλοτε και τώρα» καταγράφει τη μακρά πορεία από το παρελθόν στο παρόν 

H Ίρις Ξυλά ξαναλάτου ακολούθησε αυτό που επιθυμούσε ανέκαθεν: να γίνει καλλιτέχνης. «Ήμουν από μικρή με μία γόμα, ένα μολύβι και χαρτί», ομολογεί. Τελικά την κέρδισε η χαρακτική και ιδιαίτερα η μεταξοτυπία, για την οποία είναι κυρίως γνωστή. Βάση της η ζωγραφική, που για την ίδια δεν είναι ένα απλό καλλιτεχνικό μέσο, αλλά καθημερινός τρόπος έκφρασης και δουλειάς.

 

7.-Iris-Xila-Xanalatou

 


Η αναδρομική της έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη, με τίτλο «Άλλοτε και τώρα», καταγράφει αυτή τη μακρά πορεία από το παρελθόν στο παρόν και αποκαλύπτει ένα εύρος που προκύπτει από τη διάθεση της καλλιτέχνιδος για διαρκή πειραματισμό με νέες θεματολογίες και συνθέσεις. «Η ζωή μου ήταν διεσπαρμένη σε πολλά κομμάτια και μετακινήσεις, και η παρέα μου ήταν πάντα η ζωγραφική και το διάβασμα», λέει η ίδια. «Η τέχνη είναι μοναχική δουλειά, αλλά με έχει σώσει. Δεν περνά μέρα χωρίς να δουλέψω. Πολλές φορές άλλα πράγματα έχω στο μυαλό μου και άλλα προκύπτουν. Αλλά οι εκπλήξεις αυτές είναι μέρος της δουλειάς. Έχω σκίσει έργα, όμως επιμένω και μαθαίνω μέσα από αυτό που μου αποκαλύπτει η δουλειά. Η τέχνη σε βάζει σε εγρήγορση. Με έχει μάθει πειθαρχία. Ωστόσο, δεν χρειάζεται η τέχνη γι’ αυτό». Εξάλλου για την ίδια «τέχνη και ζωή είναι αδιαχώριστα».

 

IrisXX_artwork-(9)

 

Οι σκέψεις της αποπνέουν μια κατασταλαγμένη στάση απέναντι στον κόσμο, την αποδοχή που έρχεται με την ωριμότητα, το ανοιχτό πνεύμα, την αυτοπεποίθηση αλλά και την αυτοκριτική. Παρότι υποθέτει κανείς ότι οι οικονομικές συνθήκες της ζωής της ήταν εξασφαλισμένες, ώστε το επάγγελμα του καλλιτέχνη να μην είναι μέσο βιοπορισμού, από την παιδική της ηλικία ήδη η Ίρις Ξυλά Ξαναλάτου αντιμετώπισε μια άλλη δυσκολία: τις αντιδράσεις που πρόβαλλε η οικογένειά της στο να γίνει καλλιτέχνης, τις οποίες έπρεπε να βρει «διπλωματικούς» τρόπους για να παρακάμψει. «Ο πατέρας μου δεν είχε τόσο μεγάλη αντίρρηση όσο η μητέρα μου, η οποία φαίνεται ότι φοβόταν, ήταν ένας άνθρωπος με άλλο τρόπο ζωής και ενδιαφέροντα. Τελικά, σπούδασα εκπαιδευτικός, αλλά ειδικεύτηκα στη ζωγραφική χωρίς να το ξέρουν. Η πρώτη μου έκθεση έγινε χάρη σε μια φίλη που, όταν ήμουν είκοσι δύο χρονών, είδε τη δουλειά μου και με παρότρυνε. Άνοιξε ένας νέος δρόμος για μένα. Όσο για τη χαρακτική, σε αυτή με μύησε ο καθηγητής μου στην Αγγλία».

 

IrisXX_artwork-(6)

 

Πριν από τις σπουδές της στο Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Froebel στο Λονδίνο, όπου ειδικεύτηκε στη ζωγραφική και τη χειροποίητη μεταξοτυπία, είχε ήδη καλλιτεχνική παιδεία. Όταν ήταν δέκα ετών, οι γονείς της την έστειλαν εσωτερική σε κολέγιο στη βρετανική πρωτεύουσα, όπου έμαθε βιολί και πιάνο και έκανε κάποια μαθήματα ζωγραφικής. Ήταν η μόνο ξένη σε ένα βρετανικό περιβάλλον και τα πράγματα δεν ήταν εύκολα. «Ούτως ή άλλως, εγώ γεννήθηκα στον πόλεμο, έχω μάθει τι σημαίνει δυσκολία. Θυμάμαι πόσο εξαιρετικές εκθέσεις ισπανικής και ιταλικής τέχνης έβλεπα στο Λονδίνο, εκθέσεις που υπήρξαν έμπνευση για μένα».

 

IrisXX_artwork-(2)

 

Γύρισε μόνιμα στην Ελλάδα πάνω από δύο εικοσαετίες μετά, στις αρχές του 1970, και παντρεύτηκε τον σύζυγό της. Από την αρχή συμφώνησαν ότι εκείνη θα συνέχιζε να ζωγραφίζει. Το γεγονός ότι το κοντινό της περιβάλλον δεν είχε την ίδια «επαγγελματική» κατεύθυνση με την ίδια δεν φαίνεται να την ενοχλούσε, ίσως διότι η αφοσίωση στη δουλειά της ήταν πάντα τόσο μεγάλη ώστε να την κάνει να μη στέκεται σε εξωτερικές συνθήκες. «Θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό», αναγνωρίζει, «διότι πέρασα δύσκολα, αλλά οι δυσκολίες αυτές μου έκαναν καλό. Θα έλεγα ότι είμαι αισιόδοξος άνθρωπος, χωρίς να χάνω την επίγνωση της πραγματικότητας, που είναι συχνά σκληρή και πικρή. Θυμάμαι πάντοτε τα ωραία. Το να κρατάμε την άσχημη πλευρά δεν βοηθά σε τίποτα».

 

 iris

Ίρις Ξυλά ξαναλάτου

 

Η αισιοδοξία της συνδυάζεται με μια μοναχικότητα. «Δεν μου αρέσουν τα εγκαίνια των εκθέσεων και προσπαθώ να τα αποφεύγω. Και η πραγματικότητα μπορεί να με κάνει να νιώθω απομονωμένη, αλλά έχω αρκετούς φίλους με τους οποίους μπορώ να κάνω μια γλυκιά παρέα». Η χαρακτική θεωρεί ότι αποτυπώνει ποιότητες τις οποίες δεν μπορεί να αποδώσει η ζωγραφική, ενώ στη μεταξοτυπία, που είναι η ειδικότητά της, δεν ακολουθεί τη μηχανοποιημένη εκτύπωση και τα πολλά αντίτυπα, αλλά επιμένει στην προσωπική, χειρωνακτική επαφή με το ίδιο το υλικό και το μέσο. Είναι, όπως λέει, πρακτική απαιτητική και σωματικά κοπιώδης, και καθώς τα χρόνια περνούν ίσως να μην μπορεί να ανταποκριθεί στον ίδιο βαθμό στις απαιτήσεις της.

 

5.-Iris-Xila-Xanalatou
Τα περισσότερα έργα της είναι αφαιρετικά και η θεματολογία της εμπνευσμένη από την ίδια την πραγματικότητα. «Η έκθεση στο Μπενάκη ξεκινά με μία δουλειά που έκανα τη δεκαετία του ’60, όταν ήταν φρέσκιες μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις». Ένα άλλο γεγονός που την είχε συγκλονίσει ήταν το Κυπριακό. Καθυστέρησε πολύ να δημιουργήσει μια ενότητα γι’ αυτό και το έκανε όταν πλέον έγινε ο πόλεμος του Κόλπου. «Όταν δεν νιώθω καλά, ζωγραφίζω αυτά που μου δίνουν χαρά, για να συνέρχομαι». Χαρά τής έδιναν όλα τα ταξίδια που έκαναν με την οικογένειά της στο σκάφος τους επί είκοσι χρόνια. Η σειρά με τα πανιά καραβιών, η οποία όπως λέει έχει λανθασμένα εννοηθεί ως κυρίαρχη ή και αποκλειστική στη δουλειά της, απορρέει από αυτή την εμπειρία. Αντίστοιχα, οι πεταλούδες που έβλεπε από το παράθυρο του σπιτιού της στη Σύρο, ή οι όψεις της φύσης, είναι πιο ξένοιαστες πλευρές.
Όσο για το τι θα έκανε αν δεν ζωγράφιζε, αυτό θα ήταν η ενασχόληση με τα παιδιά – αυτή την ικανοποίηση της τη δίνουν τα τρία εγγόνια της, που για την ίδια είναι μία ανεξάντλητη πηγή χαράς. Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι σπούδασε εκπαιδευτικός και εργάστηκε εθελοντικά στη ΧΕΝ. Δεν εντάχθηκε όμως μόνιμα σε ένα εργασιακό περιβάλλον, όχι μόνο επειδή οι γονείς της πίστευαν ότι έπρεπε η εργασία να είναι εθελοντική ώστε οι θέσεις να μένουν διαθέσιμες για τους ανθρώπους που έχουν βιοποριστική ανάγκη να δουλέψουν, αλλά και διότι η ίδια αντιπαθούσε πάντα τη ρουτίνα του «εργασιακού ωραρίου».
Ευχή και ελπίδα της είναι «να υπάρχει πάντα η λέξη καλλιτεχνία με την έννοια του κάλλους και της τέχνης. Κάλλος είναι αυτό που γεμίζει την ψυχή», λέει. Ακόμα και αν η τέχνη είναι πολύ δύσκολο να εξασφαλίσει τα προς το ζην, υπάρχουν πάντα παράλληλοι δρόμοι που μπορούν να βοηθήσουν έναν καλλιτέχνη να συνεχίσει αυτό που κάνει. Διότι σίγουρα η τέχνη είναι πιο πιστή φιλία, μια σχέση ζωής. 

— Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138, έως 11/03, www.benaki.gr



 

Κάντε like στη σελίδα μας στο Facebook για να διαβάζετε τα νέα μας.


Κείμενο: Αλεξάνδρα Κοροξενίδη

Tags: