Η εξαιρετική έκθεση της Αλεξάνδρας Αθανασιάδη

Πέμπτη, 12/04/2018

 

Η γλύπτρια Αλεξάνδρα Αθανασιάδη παίρνει όσο χρόνο χρειάζεται για να δημιουργήσει ένα έργο, συνθέτοντας εμπνεύσεις, εμπειρίες και υλικά σε αλλεπάλληλα επίπεδα. Η σπουδή της στο έργο του Καβάφη οδήγησε σε μια έκθεση γεμάτη συμβολισμούς, με την οποία εγκαινιάζεται η πτέρυγα «Ιωάννης Μακρυγιάννης» στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη.

Ένα ηλιόλουστο μεσημέρι στους πανέμορφους κήπους της Γενναδείου Βιβλιοθήκης. Η Αλεξάνδρα, το ψηλόλιγνο κορίτσι με το γλυκό χαμόγελο με το οποίο μοιραστήκαμε όλα τα καλοκαίρια της παιδικής μας ηλικίας, με περίμενε με μια ζεστή αγκαλιά σε ένα διάλειμμα του στησίματος της έκθεσής της. Καθίσαμε σε ένα παγκάκι για να τα πούμε και μοιραστήκαμε ένα μήλο. Λίγους δρόμους πιο κάτω, στην «παλιά γειτονιά» του Ευαγγελισμού οι πατεράδες μας τα χρόνια της Κατοχής βρήκαν και μοιράστηκαν ένα αράπικo φιστίκι... Όλα άλλαξαν, αλλά όχι εκείνη. Γεννήθηκε καλλιτέχνις. Παρέμεινε ευγενική, ντροπαλή, ζεστή, μοναχική και δημιουργική. Ο δρόμος για την τέχνη της ήταν ένας ανηφορικός μονόδρομος. Έτσι, τόσα χρόνια μετά από εκείνα τα ανέμελα καλοκαίρια μας, η γνωστή γλύπτρια Αλεξάνδρα Αθανασιάδη με ξενάγησε στο μαγευτικό εικαστικό της σύμπαν με το οποίο εγκαινιάζεται η μοντέρνα νέα πτέρυγα «Ιωάννης Μακρυγιάννης».

 

Η έκθεση με τίτλο Έργα πέρα από τις γραφές του Καβάφη είναι καρπός της προσπάθειας χρόνων. Για να τη δημιουργήσει, η Αλεξάνδρα βούτηξε με τη μοναδική της ευαισθησία μέσα στους εγκλωβισμένους στίχους του ποιητή και με τα μαγικά της χέρια «απελευθέρωσε» τα αγαπημένα της σκουριασμένα μέταλλα και τα σμιλεμένα από τη φύση ξύλα, όπως θα έκανε με νότες ο καλύτερος συνθέτης. Γιατί, την ώρα που βλέπεις τα έργα, είναι σαν να ακούς κλασική μουσική. Ένα μεγάλο τραπέζι με επιβλητικά βιβλία, που θυμίζουν χειρόγραφα ταλαιπωρημένα από τον χρόνο. Μια σειρά από μεγάλα μεταλλικά κηροπήγια. Τρία καράβια από κυματοδαρμένα ξύλα και μέταλλα φαγωμένα από τον άνεμο «πλέουν» δίπλα σε ένα μονοπάτι από πήλινα βήματα. Πίσω ένας «καταρράκτης» από γκράφιτι. Ένας μεγάλος ανοιχτός θώρακας σαν βιβλίο μού τραβάει την προσοχή. Κάνω γύρους στον χώρο και επιστρέφω συνέχεια σε εκείνον. Κάθε ποίημα, ένα έργο. Η Αλεξάνδρα με ξεναγεί και μου εξηγεί: «Ο Δημήτρης Σαββίδης, γιος του Γ.Π. Σαββίδη, μου δάνεισε ένα βιβλίο του 1968, με χειρόγραφα όλα τα ποιήματα του Καβάφη. Από φωτοτυπίες του γεννήθηκε αυτός ο θώρακας. Ταλαιπώρησα λίγο τα φύλλα με τσάι και καφέ. Ο Καβάφης έγραφε πέντε-δέκα ποιήματα, τα έκανε βιβλίο και τα δώριζε σε φίλους του. Για να κάνω το έργο, σκέφτηκα ότι είχε μια προσωπική ζωή κρυφή και μια δημόσια. Έτσι, το μισό κομμάτι του θώρακα κλείνει και προφυλάσσει τα προσωπικά και το άλλο μισό ανοίγει σαν βιβλίο και εκτίθεται στον κόσμο. Το έργο αυτό είναι κομβικό για τη δουλειά μου. Πήρα μια νέα στροφή. Ο Καβάφης άρχισε να μου βγάζει καινούριες εικόνες και τεχνική».

 

_NI80797

 

Οι θώρακες, μία σημαντική περίοδος των έργων της Αλεξάνδρας Αθανασιάδη, γεννήθηκαν και εξελίχθηκαν μέσα από τη βαθιά ενασχόλησή της με το ευάλωτο της ύπαρξής μας. Κρύβουν και παράλληλα βροντοφωνάζουν πολλά συναισθήματα, μηνύματα, αναμνήσεις. Τα σημάδια της ζωής. Τη λεβεντιά, την αγάπη, την αξιοπρέπεια, την υπερηφάνεια, την ευαισθησία, τον πόνο, την αδικία, την πληγή που θα γιάνει μέσα από τη δημιουργία.

 

–Με αυτό το έργο έκλεισε ο κύκλος σου με τους θώρακες;

«Πιστεύω πως ναι, γιατί ήταν και το τελευταίο μου. Είναι το τέλος μιας παλιάς δουλειάς. Ονόμασα το έργο Χειρόγραφα. Πριν το ξεκινήσω, είχα πάει στη Νέα Υόρκη να φτιάξω το ειδικό χαρτί. Είχα βάλει στη βαλίτσα μου χιλιάδες συρματάκια και μεταλλάκια. Αυτά τα πάντρεψα με κομματάκια από ποιήματα του Καβάφη σαν παζλ. Έκανα μια σειρά. Μετά πήρα τα τετράδια, άρχισα να σχεδιάζω, να γράφω, και για κάθε ποίημα έκανα ειδική εικονογράφηση. Έκανα χαρακτικά που τα ξαναδούλεψα, γιατί μου έβγαλαν καινούριες εικόνες. Αυτό που με ενδιέφερε στον Καβάφη ήταν η ίδια του η γραφή, γιατί με ενδιαφέρει πάντα πώς καταγράφονται τα πράγματα… Το πέρασμα του χρόνου “γράφει” πάνω μας, όλα αυτά που μας σημαδεύουν στη ζωή, τα σημάδια που αφήνουμε εμείς γύρω μας…»

 

Μου δείχνει ένα εκπληκτικό έργο με ένα άλογο από σκουριασμένα κομμάτια μέταλλο που είχε πεταμένα σε μία αποθήκη τον χειμώνα. Τα άλογα είναι άλλο ένα μεγάλο κεφάλαιο στα έργα της Αλεξάνδρας.

 

–Πόσον καιρό σού πήρε να το κάνεις;

«Το πρώτο σε χαρτί, που ήταν στον Πόρο, μου πήρε δέκα χρόνια. Άλλα αυτό, που είναι σε ύφασμα και λέγεται Ίχνη, ενάμιση χρόνο περίπου…»

 

_NI80170-Postprod

 

Το κάθε έργο της έκθεσης έχει γεννηθεί και έχει «βαφτιστεί» από ένα ποίημα του Καφάβη. Τα Παράθυρα, για παράδειγμα, έχουν σχέση με τον εγκλωβισμό.

 

–Τον Καβάφη τον «γνώριζες» πριν;

«Είχα διαβάσει ποίησή του στο σχολείο. Πάνε πολλά χρόνια και ήταν σαν να τον ανακάλυπτα από την αρχή. Mου ζήτησε η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ να λάβω μέρος σε μια έκθεση για τον Καβάφη στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, για τα 150 χρόνια από τη γέννηση και τα 80 από τον θάνατό του. Γεννήθηκε και πέθανε στις 29 Απριλίου. Έτσι, μπήκα στη διαδικασία να κάνω κάποιο έργο. Τα τελευταία χρόνια, παράλληλα με ό,τι έκανα, έκανα και τον Καβάφη. Προσπαθούσαμε να βρούμε κάποιο χώρο να τα εκθέσουμε. Όσο καιρό ψάχναμε, εγώ δούλευα αυτά τα έργα».

 

_NI80648

 

Τη θυμάμαι ανέκαθεν να μαζεύει πέτρες και ξύλα, κυρίως από τις βόλτες της στις παραλίες. Όταν ήμασταν παιδιά, μας έβαζε να βρίσκουμε ωραία στρογγυλά βότσαλα, να τα ζωγραφίζουμε και να τα περνάμε από πάνω με βερνίκι. Κάναμε συνέχεια κολάζ και φτάναμε σε σημείο να βάφουμε παλιά μπλουζάκια tie dye. Ήταν αδύνατον να μη σε βάλει στο δημιουργικό της σύμπαν η Αλεξάνδρα. Να μη σου περάσει από το μυαλό πως όταν μεγαλώσεις θα πας στη Σχολή Καλών Τεχνών. Κάθε ζωγραφιά που έκανε από μικρό παιδί μάς άφηνε με το στόμα ανοιχτό. Ποτέ δεν σταμάτησε να λειτουργεί ως creative ρακοσυλλέκτης και συνθέτης. Τα έργα τέχνης της είναι πάντα παζλ από πολλά υλικά.

 

«Έκανα κολάζ από χαρτόκουτα παπουτσιών και πέτρες. Από πολύ μικρή μάζευα stock υλικών και όταν ερχόταν η έμπνευση είχα ό,τι χρειαζόμουν για να δημιουργήσω. Το ίδιο έγινε τώρα με τον Καβάφη. Πάρα πολλά χρόνια μαζεύω ακόμα και πράγματα που έχω διαβάσει. Δεν σταματάω ποτέ. Όλα αυτά, κάπως τα συνθέτω. Τα έργα μου αποτελούνται από μικρά κομμάτια που χτίζονται σιγά σιγά. Έτσι δεν εξελισσόμαστε κι εμείς; Σιγά σιγά, όσο περνάει ο χρόνος, με όλα όσα έχουμε ζήσει και σκεφτεί, γινόμαστε αυτό που είμαστε τη δεδομένη στιγμή. Με τις εμπειρίες που προσθέτουν στρώσεις στον εαυτό μας γινόμαστε αυτό που είμαστε. Και τώρα αυτό με ενδιαφέρει. Το βιβλίο του Καβάφη μού φάνηκε ότι ήταν σαν ένα σύμβολο του εαυτού μας κι ότι κάθε σελίδα είναι σαν μια πτυχή του. Επίσης, με ενδιαφέρει πάρα πολύ η μεταμόρφωση, να παίρνω κάτι και να το διαμορφώνω σε κάτι άλλο. Έχω έντονη φαντασία και ένστικτο του τι θα μαζέψω».

 

–Ήσουν παιδί θαύμα. Το σκίτσο σου ήταν ασύγκριτο. Όμως σε κέρδισαν τα «δύσκολα» έργα.

«Είχα πάντα μεγάλη αγάπη στα πράγματα που είναι τρισδιάστατα. Ενώ έχω, νομίζω, ταλέντο στο σκίτσο, μου άρεσε και να κάνω κατασκευές. Είναι κομμάτι του εαυτού μου. Πάντα βάζω τον πήχη όλο και πιο ψηλά. Αυτή τη φορά, η έκθεση είναι πολυσύνθετη και πολύ δύσκολη».

 

–Ως άνθρωπος είσαι χαμηλών τόνων, κλειστή. Για λίγους και καλούς.

«Ήμουν και είμαι πολύ ντροπαλή. Έχω την ανάγκη να μπορώ να απομονώνομαι, γιατί αυτό με κάνει ευτυχισμένη. Κάνω μια δουλειά που μου αρέσει, χωρίς να χρειάζεται να εξηγώ και να μιλάω σε κανέναν. Είμαι στην κοσμάρα μου και έχω συνεργάτες που δουλεύουμε μαζί πολλά χρόνια. Κάνω βουτιά στο υποσυνείδητο, όπως έκανα με τον Καβάφη. Ο Καβάφης μού άνοιξε έναν μυθικό κόσμο με νέες εικόνες. Επειδή δουλεύω αυτά τα έργα επί πέντε χρόνια, λειτούργησε σαν ημερολόγιο. Βγήκαν διάφορα πράγματα από την προσωπική μου ζωή».

 

–Είστε με τον άντρα σου, τον Δημήτρη Σωτηρίου, πολλά και καλά χρόνια. Πώς μπορεί ένας άνθρωπος τόσο μοναχικός όσο λες να κρατάει ισορροπία και να διατηρεί έναν ευτυχισμένο γάμο;

«Είμαι πολύ τυχερή που είμαι με έναν άντρα ο οποίος αγαπάει αυτό που κάνω, το αποδέχεται και το σέβεται απολύτως. Σκέψου πως αυτός ο καημένος κοιμάται σε ένα σπίτι που είναι λόγω της έκθεσης σαν αποθήκη. Και πως υπάρχουν μέρες που δεν έχουμε να φάμε τίποτα γιατί δεν έχω ψωνίσει και μαγειρεύει εκείνος. Ο αλληλοσεβασμός είναι σπουδαίο πράγμα. Το να δίνει χώρο ο ένας στον άλλον, να μην υπάρχει έλεγχος ή καταπίεση, να είσαι ο εαυτός σου με τον σύντροφό σου. Όλα αυτά είναι πολύ σημαντικά στοιχεία σε μία πετυχημένη σχέση και μας βγήκαν αβίαστα. Έτσι, έχουμε καταφέρει να είμαστε μαζί πολλά καλά χρόνια».

 

IMG_9444

 

Η Αλεξάνδρα είναι αριστοκρατική σαν τους γονείς της. Μοιάζει πάρα πολύ με τον λεβέντη πατέρα της, Αλέκο, αλλά δεν ακολούθησε ποτέ τη σχολή κομψότητας της μητέρας της, Ελένης, και των γυναικών της ευρύτερης οικογένειας, όπως η Νόνικα Γαληνέα και η Ντορέτ Καραϊωσηφόγλου. Είναι μποέμ. «Δεν ξέρω πώς λειτούργησε αυτό και δεν συνέχισα την παράδοση της κοκεταρίας. Από μικρή μού άρεσε να είμαι φυσική. Πλέον κυκλοφορώ με τη φόρμα, δεν βάφω το μαλλί μου, δεν κάνω κάτι για τις ρυτίδες… Δέχομαι τα σημάδια του χρόνου πάνω μου. Είναι ανόητο να εξαπατάς τον εαυτό σου. Εκτός αν μοιάζεις νεότερος γιατί έχεις καλό DNA. Σε δύο μήνες θα γίνω 57 χρονών. Δεν μπορώ να παριστάνω την τριαντάρα. Έχω αποδεχτεί ότι είμαι αυτή που είμαι. Μπορώ να είμαι και κομψή αν θέλω, αλλά ο αληθινός μου εαυτός είναι έτσι. Είναι πολύ σημαντικό κάποια στιγμή να αποδεχτείς αυτό που είσαι και θέλει δουλειά για να το καταφέρεις».

 

–Μπορεί μια γυναίκα καλλιτέχνις να γίνει καλή μαμά;

«Ναι, αν το θέλει πολύ και διατηρήσει τις ισορροπίες, μπορεί να συνδυάσει αυτούς τους δύο ρόλους. Έχω φίλες που το κατάφεραν. Εγώ δεν το επιδίωξα, άφησα τη ζωή να φέρει τα πράγματα όπως τα είχε προδιαγράψει και είμαι ευτυχισμένη».

 

–Πώς ξεπερνάς τις δυσκολίες;

«Με εργασιοθεραπεία και θάλασσα. Επιδιώκω να μην εφησυχάζω, να σκέφτομαι για να δημιουργώ. Η δουλειά μου μου δίνει μεγάλη χαρά. Επίσης, βασίζομαι σε λίγους και καλούς ανθρώπους που αγαπώ και με αγαπάνε».

 

–Είσαι η επιτομή της ευγένειας και της γαλήνης. Δεν κάνεις ποτέ κακές σκέψεις;

«Δεν είμαι εκδικητική, αλλά δεν ξεχνώ και δεν συγχωρώ την αδικία. Καταλαβαίνω ότι όλοι αντιμετωπίζουμε δυσκολίες, αλλά υπάρχουν πράγματα που μου είναι αδύνατον να συγχωρήσω».

 

–Πώς σου φαίνεται η ζωή στην Ελλάδα του σήμερα;

«Πάρα πολύ δύσκολη. Νιώθω πως είμαστε όλοι μαζί εγκλωβισμένοι σε αυτή την κρίση, σε αυτή τη στασιμότητα... Η τωρινή έκθεση μιλάει για τον εγκλωβισμό αυτόν. Ο Καβάφης για μένα είναι το απόσταγμα της ζωής. Με τρεις λέξεις σού λέει πράγματα που έχεις αισθανθεί. Δύο από τα ποιήματά του, το Τύχη και Τα παράθυρα, περιγράφουν ακριβώς τον εγκλωβισμό που βιώνουμε. Αλλά υπάρχουν και τα πιο αισιόδοξα, όπως οι Θερμοπύλες, που σε κάνουν να νιώθεις ότι έχεις τη δύναμη να συνεχίσεις να πολεμάς και να προσπαθείς, ό,τι κι αν γίνεται».

 

–Δεν θα μπορούσες να φύγεις από την Ελλάδα και να πας σε ένα κράτος όπου ειδικά η τέχνη ανθίζει και όλα είναι πιο εύκολα; Τι σε κρατάει εδώ;

«Αγαπάω πάρα πολύ την Ελλάδα, τη φύση της, τη θάλασσα, τον ήλιο και τους αγαπημένους μου ανθρώπους. Είμαι πολύ Ελληνίδα. Μπορώ να ζήσω οπουδήποτε άνετα, αλλά αγαπάω πάρα πολύ τη χώρα μου. Δεν θα ήθελα να φτάσω στο σημείο να αναγκαστώ να φύγω».

 

–Τι άλλο σου δίνει χαρά;

«Το κολύμπι, τα ταξίδια, το σινεμά… Διαβάζω πάρα πολύ, αγαπάω τα σκυλιά μου, περπατάω, βλέπω τέχνη και δεν είμαι καθόλου της τεχνολογίας».

 

_NI80220-Postprod 

—Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Σουηδίας 61, Αθήνα. Έως 12/05


Φωτογραφίες: François L’Hotel

Συνέντευξη: Χριστίνα Πολίτη

Tags: