Μπιενάλε: Οι αμφισημίες του ΑΝΤΙ

Παρασκευή, 26/10/2018

 

Η φετινή Μπιενάλε της Αθήνας εξετάζει μορφές αντίστασης αλλά και συμμόρφωσης στον κανόνα.

Τον περασμένο Ιούνιο, το λανσάρισμα του βίντεο κλιπ για το τραγούδι «Apeshit» των Carters (δηλαδή της Beyoncé και του συζύγου της, Jay-Z) εξέφρασε μία ακόμη φωνή διαμαρτυρίας απέναντι στην προκατάληψη έναντι των μαύρων, με φόντο τους εκθεσιακούς χώρους του Λούβρου. Ταυτόχρονα, διατύπωνε μία αίσθηση δικαίωσης και νίκης. Ήταν επομένως αυτή μία μορφή αντίστασης και οργής (ό,τι ακριβώς σημαίνει η λέξη apeshit στην αργκό) ή ένα παράδειγμα του «εναλλακτικού» που γίνεται συστημικό, αποδεκτό από τη «μεγάλη» τέχνη και τους θεσμούς της; Ποιο είναι το «ΑΝΤΙ» του; 

 

Biennale_Panos-Sklavenitis_Cargo

Πάνος Σκλαβενίτης, «Cargo».

 

Το ΑΝΤΙ, όπως είναι ο τίτλος της 6ης Μπιενάλε της Αθήνας, πραγματεύεται τις διαφορετικές και συχνά αντικρουόμενες εκδοχές του σύγχρονου αυτού φαινομένου: την αντίσταση, την αντίδραση, την αντίθεση, το πώς το προοδευτικό γίνεται αντιδραστικό. Εστιάζει στην κανονικοποίηση της αντίθεσης, την οποία και εκθέτει από την πολιτική ως τη διαδικτυακή κουλτούρα και τα βιντεο-παιχνίδια από τον «Žižek μέχρι τη Rihanna». 

 

Biennale_'Christmas-sweets-recipe',-19X19,-acrylic-on-advertising-paper

Georgis Fambris, «Christmas sweets recipe».

 

Επιλέγει πολλά έργα επιτελεστικών δράσεων (performance) αλλά και ψηφιακά και τα ενσωματώνει σε περιβάλλοντα που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως σύγχρονες ετεροτοπίες: ένα γυμναστήριο, μία τράπεζα, ένα νυχτερινό κέντρο, όψεις δηλαδή των σύγχρονων μικρόκοσμων όπου συμβαίνει η αντίσταση, η πόλωση, η αντίδραση. 

 

Biennale_The-Bound-Collective

Sascha Jahn & The Bound Collective, «Αισιοδοξία».

 

Προσβάσιμη, αφού γίνεται στο κέντρο της Αθήνας, και πολυποίκιλη, με κάποιες νέες παραγωγές και με την πρωτοτυπία ότι παρουσιάζει αρκετά έργα καλλιτεχνών από την Κίνα, την Κορέα, την Ταϊβάν και τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, έχει ως έρεισμα σύγχρονα φαινόμενα, όπως η σύγκλιση αριστερού και συντηρητικού λόγου, η μεταστροφή πρώην αριστερών πολιτικών στον αυταρχισμό και φαινόμενα όπως ο εθνικισμός και η ριζοσπαστική παραδοσιοκρατία.

 

Biennale_YGRG14Xreading-with-the-single-hand_Dorota-Gaweda_Egle-Kulbokaite

Dorota Gaweda & Egle Kulbokaite, «Young Girl Reading Group 14X: reading with the single hand».

 

Biennale_Cao-Fei_Rumba-II-Nomad_2015_Video_14mins16secs_Image-still-06

«Rumba II-Nomad», βίντεο της Cao Fei.

 

Η Μπιενάλε αποτυπώνει την έλλειψη πίστης στις αξίες του ανθρωπισμού και την κατάρρευση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς, καθώς και τη σύμφυτη περιχαράκωση σε ιδιωτικούς, εναλλακτικούς ή αποκρυφιστικούς μικρόκοσμους στους οποίους το θυμικό συνήθως αντικαθιστά τη λογική. 

 

Biennale_Eva-and-Franco-Mattes_Ceiling-Cat

Eva & Franco Mattes, «Ceiling Cat».

 

Οι επιμελητές της, ο καλλιτέχνης και καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών Poka-Yio (δηλαδή ο Πολύδωρος Καρυοφύλλης, συνιδρυτής της Μπιενάλε το 2005), ο θεωρητικός Κωστής Σταφυλάκης, που επίσης διδάσκει στο Πανεπιστήμιο, και η Γερμανίδα Stefanie Hessler, δεν αντιπροτείνουν, δεν παρουσιάζουν λύσεις, αλλά αναπαράγουν μέσα από την τέχνη τον παλμό της ΑΝΤΙ εποχής, θέλοντας έτσι να δημιουργήσουν μία στιγμή παύσης για κριτική σκέψη. Όπως εξηγούν, «οι καλλιτέχνες της έκθεσης ακτινογραφούν την εποχή αυτή χωρίς να προβαίνουν στην ηθική της καταδίκη, χωρίς να βιάζονται να καταγγείλουν την “αλλοτρίωση” και να αποδεσμεύσουν τους εαυτούς τους από το “έκπτωτο” παρόν. Γι’ αυτό, χρησιμοποιούν πρακτικές καταφατικές, μιμητικές – πρακτικές στις οποίες η κριτική στην πραγματικότητα δεν είναι ευκόλως διακριτή. “Συμμετέχουν” στην κουλτούρα που πραγματεύονται. Βλέπουμε ότι αυτό που μας προσφέρουν είναι πολλά μικρά και μεγάλα “έναντι”, δηλαδή αναδιατυπώσεις των χώρων και των μηχανισμών που συμβάλλουν στην κατασκευή του σύγχρονου εαυτού».

 

Biennale_Actually-Huizenga_performance

Performance της Actually Huizenga.

 

Ως σημεία των καιρών η Μπιενάλε επισημαίνει τη μετα-αλήθεια, δηλαδή την πολιτική ρητορική που παρουσιάζει μία πλαστή εκδοχή της πραγματικότητας, τον μετα-ανθρωπισμό (post-humanism), δηλαδή τον επαναπροσδιορισμό του τι είναι φυσικό για τον ανθρώπινο οργανισμό και τις κοινωνίες του με βάση τις τεχνολογικές εξελίξεις και όχι τα ανθρώπινα μέτρα, τη συναφή έννοια του υπερ-ανθρωπισμού (transhumanism), ενός κινήματος που αποσκοπεί στο να επεκτείνει τις δυνατότητες του ανθρώπινου νου και σώματος μέσα από την επιστήμη και την τεχνολογία. 

 

Biennale_MoultonS-BreathePrayDream-02-4637x6362

Shana Moulton, «Breathe Pray Dream». 

 

Υπάρχει ακόμα η ατμόσφαιρα της «μετα-ιντερνετικής» εποχής, δηλαδή της κριτικής στο ίντερνετ που όμως εξακολουθεί να διαποτίζει τη σύγχρονη επικοινωνία.

«Η φούσκα της τέχνης ήταν η ψευδαίσθηση ότι η τέχνη εξαντλείται σε χειρονομίες κοινωφελούς προσφοράς στα επισφαλή στρώματά της», επισημαίνουν οι επιμελητές. «Υπάρχει αυτή η αντίληψη ότι “η τέχνη κάνει το καλό”, “χειραφετεί”. Ε, λοιπόν, η τέχνη μπορεί να συνδέεται με την κοινωνική αλλαγή και με άλλους τρόπους. Το ΑΝΤΙ είναι μια αντί-ουμανιστική έκθεση που δεν θα σας πει πώς θα χειραφετηθείτε από “ψευδαισθήσεις”, “φαντασιώσεις” και “χίμαιρες”. Ίσως όμως προτείνει άλλους τρόπους να τις χρησιμοποιήσετε».

 

Biennale_Spyros-Aggelopoulos_BRUCE-LEE

Σπύρος Αγγελόπουλος, «Bruce Lee».

 

Στις επιτελεστικές και συμμετοχικές δράσεις, η έμφαση στη ζωντανή ανθρώπινη παρουσία είναι έμμεσος τρόπος για να γίνει η εμπειρία της τέχνης πιο ενσώματη και, μεταφορικά μέσα από το παράδειγμά της, να καταστούν οι κοινωνικές σχέσεις πιο διαδραστικές. Χαρακτηριστική της πρόθεσης αυτής είναι και «η τέχνη του LARP» (Live Action Role Play), ένα είδος συμμετοχικού παιχνιδιού που βασίζεται σε συγκεκριμένο σενάριο. Οι παίκτες είναι το κοινό, ο καθένας που θέλει να συμμετάσχει. Επίσης, το chess boxing, που ξεκίνησε ως μία μορφή performance από τον Ολλανδό καλλιτέχνη Iepe Rubingh, αλλά εξελίχθηκε σε αγώνισμα που συνδυάζει το σκάκι με την πυγμαχία, είναι μία ακόμα σύγχρονη μορφή τέχνης που δείχνει την τάση προσομοίωσης της τέχνης με μορφές παιχνιδιού, με την ίδια τη ζωή και με μηχανισμούς διάδρασης και συμμετοχικότητας.

 

Biennale_Eyes-To-Me-Still_20-small

«Eyes 2 Me», digital βίντεο της Rachel Maclean.

 

Το ΑΝΤΙ είναι αυτό με το οποίο είμαστε αντιμέτωποι, εκείνο που είναι μέρος του εαυτού μας και του τρόπου ζωής μας. Η Μπιενάλε της Αθήνας καλεί τον θεατή να σταθεί απέναντί τους ως στοχαστικός θεατής αλλά και ως συμμετέχων, ίσως για να αποστασιοποιηθεί εντέλει από το περιβάλλον του και να δει τις αντιθέσεις, αντιφάσεις, τις αντιδράσεις πιο συνειδητά και σε ευρύτερο πλαίσιο.

—Έως 9/12, athensbiennale.org 


Στην κεντρική φωτογραφία, οι επιμελητές της 6ης Μπιενάλε της Αθήνας. Από αριστερά: Poka-Yio, Stefanie Hessler, Κωστής Σταφυλάκης. 

Φωτογραφίες: Νύσος Βασιλόπουλος. Copyright AB6 ANTI

Κείμενο: Αλεξάνδρα Κοροξενίδη

Tags: