Ημικρανία: Όσα πρέπει να ξέρετε για να την αντιμετωπίσετε

Παρασκευή, 11/01/2019

 

Πώς είναι να ζεις με την ημικρανία; Να περνάς τον περισσότερο χρόνο στο σκοτάδι γιατί δεν αντέχεις το φως; Να αναγκάζεσαι να προσαρμόζεις σε αυτήν τον τρόπο που χαίρεσαι, που δουλεύεις, που αγαπάς; Ο Δρ. Δήμος Δημήτριος Μητσικώστας, αναπληρωτής καθηγητής Νευρολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Κεφαλαλγίας, μιλά για μία νόσο που ακόμα και σήμερα δεν συζητιέται όσο θα έπρεπε

Την πρώτη φορά κατάλαβε το θάμπωμα. Σαν να έσβηναν όλα μπροστά της. Ημικρανίες υπήρχαν πάντα στην οικογένεια της Μαρίας, αλλά –όπως συμβαίνει συχνά όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό– ήλπιζε ότι δεν θα ερχόταν η δική της σειρά. Ακόμα και υποψιασμένος να είναι κανείς, βέβαια, τίποτα δεν τον προετοιμάζει για μια κρίση ημικρανίας. «Νόμιζα ότι έχανα το φως μου», θυμάται. «Δεν πίστευα ποτέ ότι μπορεί να είναι ημικρανία. Θυμάμαι τη μητέρα μου να κλείνεται στο δωμάτιό της μέχρι να περάσει ο “πονοκέφαλος”, όπως έλεγε πάντα. Όταν συνέβη και σε μένα, για πρώτη φορά κατάλαβα τι περνούσε και, περισσότερο, κατάλαβα πώς προσπαθούσε από την αγάπη της για μας να κάνει ότι δεν συμβαίνει τίποτα». Η Μαρία είναι 27 χρόνων. Μας ζήτησε να χρησιμοποιήσουμε ψευδώνυμο επειδή δεν θέλει να συνδέσουν στη δουλειά το όνομά της με τις ημικρανίες. Το πρώτο σύμπτωμα, η ημικρανική αύρα, που εμφανίζεται με θάμπωμα, μούδιασμα, δυσκολία στην ομιλία και τη σκέψη, ήρθε όταν ήταν 18, πριν από τις Πανελλήνιες. Τότε νόμιζε ότι έφταιγε το στρες, αλλά δύο χρόνια αργότερα συνέβη ξανά, άγνωστο γιατί, και δεν την έχει αφήσει. Ωστόσο, δεν το συζητάει ανοιχτά, επειδή οι ημικρανίες παραμένουν κατά κάποιον τρόπο ένα κοινωνικό πρόβλημα. Για την ακρίβεια, ένα πρόβλημα που πολύ συχνά δεν τυχαίνει της προσοχής που του αρμόζει.

 

Πότε ο πονοκέφαλος είναι ημικρανία;

• Όταν είναι πολύ έντονος και γίνεται εντονότερος με τη
δραστηριότητα.

• Όταν δεν σας επιτρέπει να πάτε στη δουλειά.

• Όταν διαρκεί από 4 έως 48 ώρες.

• Όταν γίνεται χειρότερος από τη μία πλευρά του κεφαλιού.

• Όταν έχετε ευαισθησία στο φως, στις φωνές και τις μυρωδιές.

 

Έρχονται όταν δεν τις περιμένεις

 

«Οι ημικρανίες είναι συχνότερες όταν διακόπτεται η καθημερινή ρουτίνα», επισημαίνει ο Δρ. Μητσικώστας. «Τα σαββατοκύριακα, γιορτές, αργίες. Το ερέθισμα υπάρχει πάντα, αλλά ο οργανισμός είναι εκπαιδευμένος να το αντιμετωπίζει. Όταν διακόπτεται ο προγραμματισμός, βρίσκει τρόπο να εκφραστεί. Η ημικρανία είναι μια ομάδα συμπτωμάτων που εκδηλώνονται στον καθένα με ιδιαίτερο τρόπο». Μπορεί να προειδοποιεί, αλλά μπορεί όχι. Και, ακόμα κι αν προειδοποιεί, κανείς δεν γνωρίζει πώς θα εκδηλωθεί, με ποια ένταση και ποια διάρκεια. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει ένας γενικός τύπος ημικρανίας, αλλά η ημικρανία της Μαρίας, του Παύλου, του Νίκου, της Ελένης, του οποιουδήποτε, με τους διάφορους τύπους να ταξινομούνται ως εξής: ημικρανία χωρίς αύρα, ημικρανία με αύρα, ημικρανία αμφιβληστροειδούς, χρόνια ημικρανία και ημιπληγική ημικρανία. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, οι γυναίκες είναι τρεις φορές περισσότερο επιβαρυμένες, εκτός των άλλων, και εξαιτίας της διακύμανσης των ορμονών. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ημικρανίες υποχωρούν με την ηλικία. Μπορεί, αν και πιο σπάνια, να εμφανιστούν πρώτη φορά στην εμμηνόπαυση. Ή στην εφηβεία, και μετά να περάσει ένα μεγάλο διάστημα απουσίας, και να επιστρέψουν ή να μην επιστρέψουν ποτέ. Μπορεί να έχει κανείς ημικρανία κάθε μέρα ή μία φορά την εβδομάδα ή μία φορά τον μήνα. «Τελικά, αυτό είναι το κέρδος», προσθέτει ο Δρ. Μητσικώστας. «Να καταφέρουμε να μειώσουμε τις κρίσεις όσο το δυνατόν περισσότερο».

 

Συμπτώματα και επιπτώσεις

 

Ορισμένες φορές τα συμπτώματα της ημικρανίας είναι τόσο βίαια, έρχονται με τέτοια ένταση και τόσο ξαφνικά, που έχεις την αίσθηση ότι παθαίνεις εγκεφαλικό. Αυτό τουλάχιστον μαρτυρούν ασθενείς που καταφεύγουν στα επείγοντα. Σιγά-σιγά, συνειδητοποιείς ότι η ημικρανία περιλαμβάνει μια γκάμα συμπτωμάτων, γεγονός που κάνει τη διάγνωση δύσκολη και αργή, καθυστερώντας τη θεραπεία. Σε αρκετές περιπτώσεις –κανείς δεν ξέρει γιατί σε αυτές– προηγείται η ημικρανική αύρα. «Στη συνέχεια», εξηγεί ο Δρ. Μητσικώστας, «ξεκινά ένας ισχυρός πονοκέφαλος από τη μια μεριά του κεφαλιού –αν και ούτε αυτό είναι απόλυτο– που μπορεί να κρατήσει μερικές ώρες ή μερικά εικοσιτετράωρα. Μπορεί να συνοδεύεται από ναυτία, εμετούς, ίλιγγο, φωτοφοβία, φωνοφοβία, πόνο στα κόκαλα, διάρροια, πολυουρία, πρηξίματα, υπνηλία, ευαισθησία του δέρματος. Αυτά τα συμπτώματα σε συνδυασμό με την ένταση και την επαναληπτικότητα μπορεί να διευκολύνουν τη διάγνωση».

 

Εκτιμάται ότι η συνολική οικονομική επιβάρυνση που συνεπάγεται η ημικρανία στη χώρα μας αγγίζει το μισό δισ. ευρώ τον χρόνο, υπολογίζοντας το άμεσο ιατρικό κόστος αλλά και το κόστος που συνεπάγεται η απώλεια παραγωγικότητας των ασθενών. Αυτό ενισχύει τον φόβο που αισθάνονται να κοινοποιήσουν το πρόβλημα. «Οι άνθρωποι με ημικρανία δεν είναι λιγότερο ικανοί από τους ανθρώπους χωρίς ημικρανία», τονίζει ο Δρ. Μητσικώστας. Αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά λιγότερη αποτελεσματικότητα και απόδοση. Αν βρει κανείς τη σωστή ανταπόκριση, μπορεί να προσαρμόσει ακόμα και τη δουλειά στην ημικρανία. «Δυστυχώς, χρειάζεται δρόμος ακόμα για να πείσουμε για την πολυπλοκότητα της πάθησης», διαπιστώνει ο γιατρός. «Δεν είναι μια ασθένεια που σκοτώνει και αυτό μπορεί να δημιουργήσει αρκετές παρεξηγήσεις μέχρι να αντιληφθεί κανείς τις ανάγκες που προκύπτουν».

 

Κάνουν τη ζωή δύσκολη

 

«Είναι λάθος να πιστεύει κανείς ότι αντιμετωπίζει τις ημικρανίες αποσιωπώντας τες», συνεχίζει. «Άνθρωποι περνούν χρόνια χωρίς να καταλήξουν στον γιατρό, είτε γιατί πιστεύουν ότι οφείλονται αποκλειστικά στην κληρονομικότητα, άρα δεν μπορούν να κάνουν πολλά, είτε γιατί θεωρούν ότι δεν υπάρχει άλλη θεραπεία από ένα απλό παυσίπονο, που σε χρόνια χρήση μπορεί να προκαλέσει επίσης ημικρανίες. Η αλήθεια είναι ότι οι ημικρανίες είναι κληρονομικές, με έναν συνδυασμό γονιδίων που εκφράζονται με διάφορους τρόπους. Το γονιδίωμα που υπάρχει δεν ξέρει κανείς αν θα εκφραστεί, κάτω από ποιες συνθήκες και με ποιον τρόπο». Το σίγουρο είναι ότι οι ημικρανίες απαιτούν συχνά προσεκτική ζωή: καλό φαγητό, καλό ύπνο, όσο το δυνατόν λιγότερο στρες και, επειδή αυτά δεν είναι πάντα κάτι εφικτό στη σύγχρονη πραγματικότητα, πρέπει κανείς να βρίσκει λύσεις για να κάνει τη ζωή λιγότερο επώδυνη από όσο είναι.

 

Η Μαρία, για παράδειγμα, καταγράφει σε ένα ημερολόγιο όλες τις κρίσεις: σειρά συμπτωμάτων, διάρκεια, λήψη φαρμάκων, παρενέργειες. Επιτυχία δεν υπάρχει πάντα, αλλά τουλάχιστον, ξέρει τον εαυτό της. «Υπάρχουν σήμερα συνδυασμοί φαρμάκων που μπορεί να είναι αποτελεσματικοί για τα συμπτώματα», λέει ο Δρ. Μητσικώστας. «Τις επόμενες μέρες, μάλιστα, θα δοθούν κατευθυντήριες οδηγίες σύμφωνα με τα συμπεράσματα του 12ου Συνεδρίου της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Κεφαλαλγίας που έγινε στη Φλωρεντία στα τέλη Σεπτεμβρίου. Συνήθως, χρειάζονται συνδυασμοί κατηγοριών φαρμάκων που χορηγούνται για ένα χρονικό διάστημα, διακόπτονται, παρατηρείται πώς λειτουργεί η ημικρανία και γίνονται οι ανάλογες προσαρμογές με νέα σκευάσματα που εγκρίθηκαν από το FDA και αφορούν τα μονοκλωνικά αντισώματα». Στην Ευρωπαϊκή Εταιρεία Κεφαλαλγίας έχουν ένα σύνθημα: «Οι ημικρανίες δεν σου παίρνουν τη ζωή. Μην αφήσεις να σου πάρουν τις μέρες». Ίσως, τελικά, αυτή η απόφαση να κάνει τη διαφορά.

 

Οδηγός ενδείξεων

—Ο μηχανισμός έκλυσης είναι ακόμα εν μέρει άγνωστος. Φαίνεται, όμως, ότι υπάρχει μια χημική ή ηλεκτρική διέγερση ορισμένων νευρικών κυκλωμάτων που αλληλεπιδρούν με τα αιμοφόρα αγγεία προκαλώντας φλεγμονή, αγγειοσύσπαση ή αγγειοδιαστολή, από όπου προκύπτει η αίσθηση περί εγκεφαλικού.

—Η ημικρανία μπορεί να έχει προειδοποιητικά συμπτώματα, όπως δυσκοιλιότητα, δίψα και ούρηση, διαταραχές διάθεσης και δυσκαμψία στον λαιμό.

—Αν και δεν υπάρχει σαφής συσχέτιση, έχει παρατηρηθεί ότι η έλλειψη ύπνου ή ο υπερβολικός ύπνος, το jet lag, η έλλειψη φαγητού, τα πολύ αλμυρά και τα τυροκομικά προϊόντα, το αλκοόλ και κυρίως το κρασί, η πολλή καφεΐνη, οι έντονες μυρωδιές, τα έντονα φώτα, η απότομη αλλαγή του καιρού μπορεί να πυροδοτήσουν μια κρίση.

Κείμενο: Τατιάνα Οικονομίδου

Tags: